Wspominamy. Samochód w PRL. Za talony, za dolary lub po czterech latach w kolejce

15 czerwca 2020 - moto.pl

Wspominamy. Samochód w PRL. Za talony, za dolary lub po czterech latach w kolejce

Dziś brzmi to jak ponury żart, literacka fikcja. Ale eksport wewnętrzny i loterie PKO naprawdę miały miejsce. Tak kupowało się samochody w PRL.

To był fenomen, który dla młodego pokolenia jest kompletnie niezrozumiały. Dziś o klienta walczą producenci. Dawniej było odwrotnie - to klient walczył o produkt. Popyt tak bardzo przerastał podaż, że samochody z rynku wtórnego były kilkakrotnie droższe od tych, które świeżo zjechały z taśmy montażowej. Oznacza to dokładnie tyle, że Kowalski, który po wielu latach oczekiwania, w końcu odebrał swojego wymarzonego Malucha, po kilku latach użytkowania mógł sprzedać samochód z zyskiem. Dziś samochód po trzech latach jest o około połowę tańszy niż w chwili opuszczania salonu. Dawniej po trzech latach był kilkakrotnie droższy.

Powszechna Kasa Oszczędności
Zakup samochodu w okresie PRL różnił się w zależności od okresu. Inaczej wyglądał na początku lat 50., inaczej w latach 70., ale wszystkie okresy łączy jedno - mechanizm zakupu samochodu trudno pojąć młodemu pokoleniu wychowanemu w czasach gospodarki wolnorynkowej.

Wojciech Bartkowiak pisał w "Wyborczej": Wyobraź sobie, że zanim kupisz samochód, musisz napisać podanie z uzasadnieniem do Rady Narodowej, gdzie rozpatrzą je urzędnicy z nadania lokalnej „Nowogrodzkiej". Taka procedura obowiązywała za Gomułki, ale potem, aż do końca komuny partia nadal kontrolowała obrót autami. Głównym narzędziem był mityczny talon - kwit, który upoważniał do zakupu nowego auta z pominięciem kolejki. Talon był przedmiotem marzeń każdego Polaka. Nie można go było dostać, wylosować czy zapracować na niego. Trzeba go było załatwić. A żeby go załatwić, trzeba było mieć znajomości. A ponieważ talony przyznawali uznaniowo funkcjonariusze władz państwa i partii, trzeba było mieć do nich dojście. Talony były przede wszystkim dla swoich albo dla tych, którzy mogli zaoferować coś w zamian, dlatego w czasach PRL-u bywały przyczyną wielu życiowych kompromisów.

Pomocną dłoń do tych, którzy tych znajomości i dojść nie mieli, wyciągała PKO, czyli Powszechna Kasa Oszczędności. Tą pomocną dłonią nie był oczywiście kredyt na samochód. Ci, którzy chcieli kupić auto, musieli zapłacić całą sumę z góry, gotówką. Ale główny bank państwowy proponował inne rozwiązanie - słynne książeczki oszczędnościowe. Po wpłaceniu na nie sumy równej kilku średnich krajowych mogłeś liczyć na... szczęście. Nie na odsetki od odłożonego kapitału. Środki odłożone na książeczkach nie były oprocentowane, ale ich właściciele brali udział w losowaniach. Samochodów. W pierwszym okresie prawdopodobieństwo wylosowania samochodu było równe jeden do tysiąca - na tysiąc książeczek przypadał jeden samochód. Popyt na samochody, a co za tym idzie, liczba książeczek rosła tak szybko, że niedługo potem prawdopodobieństwo wylosowania samochodu zmalało... trzydziestokrotnie. PKO raz jeszcze wyciągnęło pomocną dłoń do marzących o własnym samochodzie.

Eksport wewnętrzny
Brzmi jak oksymoron, ale to właśnie eksport wewnętrzny był tym, co PKO zaproponowało obywatelom. Polegał na sprzedaży towarów - również tych wytworzonych w Polsce, czyli m.in. samochodów - za dewizy. Udział w eksporcie wewnętrznym brali wszyscy ci, którzy zaopatrywali się w słynnych Peweksach (Pewex to Przedsiębiorstwo Eksportu Wewnętrznego). Jeśli miałeś dolary lub inną twardą walutę, mogłeś kupić samochód bez czekania w długiej kolejce.

Nie masz dolarów, znajomości i szczęścia w loteriach PKO? Ustaw się w kolejce
Problemy z zakupem samochodu w czasach PRL było kilka. Zdecydowanie ograniczona podaż, bardzo wysokie ceny, brak płatności ratalnych i długi okres oczekiwania. W drugiej połowie lat 60. w Polsce można było kupić: Trabanta, Syrenę 104, Zastawę 750, Skodę 1000 MB, Wartburga, Warszawy 203 i 204 i Moskwicza 408. Koniec. Po złożeniu wniosku do Rady Narodowej czas oczekiwania na samochód wynosił minimum 8 miesięcy (rzadko) do 4 lat (częściej). Ale uzbrojenie się w cierpliwość nie wystarczało, bo cena najtańszej produkowanej wtedy w Polsce Syreny była równa średniemu dochodowi z... ponad 4 lat pracy. Dla zwykłego obywatela samochód można było mieć po czterech latach oczekiwania i czterech latach odkładania jednej średniej pensji miesięcznie.

To jednak nie był koniec przygody. Jak już stałeś się szczęśliwym posiadaczem własnych czterech kółek, na stacji benzynowej mogłeś pojawić się trzy, czasem cztery razy w miesiącu i zatankować maksymalnie kilkanaście litrów paliwa (limit był uzależniony od pojemności silnika). Umiejętność planowania podróży musiał nabyć każdy, kto doczekał się własnego samochodu.

Postrzeganie samochodu przez pryzmat realiów PRL jest wciąż głęboko zakorzenione w starszym pokoleniu. Jak napisał Waldemar Hanasz w artykule "Samochody a upadek komunizmu w Europie Wschodniej", dla wielu samochód nadal jest symbolem luksusu i władzy.

Artykuły w tematach

a1A4Akcja naprawczaakcja serwisowaakcyzaakcyza na samochódalfa romeoaston martinaudiAudiAudi A3Audi RS5Austriaauta elektryczneAuta elektryczne i hybrydoweauta użytkoweauta używaneauto elektryczneauto używaneAutobusyautonomous carautostradaautostrada A1autostrada A4autostradybadanie technicznebentleybezpieczeństwobikebikesbmwBMWBMW 5 SeriesBMw i4BMW ix3BMW M3BMW M4BMW M5BMW Z4Brexitbudowa drógBudowa dróg ekspresowychcamper vanCarlos GhosncennikCenyceny occeny paliwCeny samochodówceny w PolscecepikchevroletchinaChryslerciezarowkacitroenCITROEN C5Cofanie LicznikaCOVID-19custom carczas pracy kierowcydaciaDaciaDacia DusterDacia SanderoDaimlerdakarDetroit Auto ShowDieseldiesel scandaldowód rejestracyjnydrag racedriftingdroga ekspresowaDroga S7drogiDrogi ekspresowedrogi w polsceegzamin na prawo jazdyegzamin prawo jazdyelectricElektryczneEUeuropeevfabrykafabryka w TychachfcaferrarifiatFiat 500Fiat DucatoFiat PandaFiat TipofordFordFord BroncoFord FiestaFord FocusFord GalaxyFord MondeoFord MustangFord Mustang Mach-EFord PumaFord S-MaxFORD SIERRAFord Transitformula 1Formula-1formula1fotoradarfotoradaryFranceFrankfurt Motor ShowfunnyGdańskGDDKiAGeelyGenesisGeneva Motor Showgermanygielda samochodowagitdgooglegranicaHarley-Davidsonhistoria pojazduhondaHondaHonda CivicHonda CR-VhydrogenhyundaiHyundaiHyundai ElantraHyundai i20Hyundai i30Hyundai IoniqHyundai KonaHyundai Kona NHyundai Santa CruzHyundai SonataHyundai TucsonHyundai VelosterIMPORTimport aut uzywanychImport SamochodówinfinitiITDJaguarjak ominąć korkijeepJeep CompassjobsKajetan KajetanowiczKatowiceKawasakiKen BlockkiaKia NiroKia Picantokia sorentokia soulKIA Sportagekierowcyklasykikodeks drogowykontrola drogowakorkiKoronawiruskradzieżkradzież autaKradzieże autkradzieże samochodówKrakowkupno samochoduKUPUJEMY UŻYWANELA Auto ShowlamborghiniLanciaLand RoverLEASINGLexusŁódźLotuslpgmandatMandat karnymandatyMazdaMazda MX-30mclarenmecedesMercedesMercedes SprinterMinimitsubishiMitsubishi OutlanderMitsubishi Space Starmoose testMOTOCYKLEmotorcyclemotorsportMotoryzacjamotosportnaprawa autaNetherlandsNew York Auto Showniemcynietrzeźwi kierowcynissanNissanNissan JukeNissan LeafNissan QashqaiNissan X-TrailNorwaynowe autanowe samochodynowy samochódodcinkowy pomiar prędkościodebranie prawa jazdyopelopel astraOpel ComboOpel CorsaOpel InsigniaOpel MokkaopłatypaliwapaliwoParis Motor ShowparkingPARKINGIPARKOMATparkowaniepeugeotPeugeot 2008Peugeot 208Peugeot 3008Peugeot 308Peugeot 508pickuppijani kierowcyPKP IntercitypodatekPolandpolicjaPolicjapolisa ocPolskaPope FrancisporschePorsche 911Porsche TaycanPoznańPoznań Motor Showprawa jazdyprawoprawo jazdyPrawo JazdyprędkośćProdukcjaprzebieg autaprzegląd autaprzegląd technicznyprzekroczenie prędkościPRZEPISYPRZEPISY DROGOWEPRZEPISY RUCHU DROGOWEGOPrzetargPSApunkty karneradiowozyRajdRajd BarumRajd DakarRAJDOWE SAMOCHODOWE MISTRZOSTWA POLSKIRajdyrallyrally carRAMrecallRejestracjarejestracja autaREJESTRACJA POJAZDUrejestracja samochodurenaultRenaultRenault ArkanaRenault CapturRenault ClioRenault MeganeRenault ZoeRimacRobert KubicaRomaniaRSMPRuch drogowyrvRyneksafetysalonSamarsamochód elektrycznysamochód używanysamochodysamochody elektryczneSAMOCHODY HYBRYDOWESAMOCHODY JAPOŃSKIESAMOCHODY KLASYCZNESAMOCHODY NIEMIECKIESAMOCHODY POLSKIEsamochody używaneSauberscaniaseatSeat LeonSejmself-driving carSEMAskodaSkodaSkoda CitigoSkoda EnyaqSkoda Enyaq IVskoda fabiaSkoda FabiaSKODA FABIA R5Skoda KamiqSkoda KaroqSkoda KodiaqSkoda OctaviaSkoda RapidSkoda SuperbSkoda VisionSOPspalinysprowadzanie samochodówSprzedażsprzedaż autsprzedaż autasprzedaz nowych autsprzedaż samochodówSprzedaż samochodów w Polscespy shotsssangyongstacja paliwstatystykistawki akcyzystraż granicznastrefa płatnego parkowaniaSubaruSubaru OutbacksupercarsSUVsuzukiSuzuki JimnySuzuki SwiftSwedenSzczecintablice rejestracyjnetachograftankowanietechnologyTerenoweteslatestTokyo Motor ShowtoyotaToyotaToyota AurisTOYOTA AVENSISToyota AygoToyota CamryToyota CH-RToyota CorollaToyota Land CruiserToyota MiraiToyota Rav4Toyota SupraToyota Yaristrucktuningtychyuberubezpieczenie ocUbezpieczenie SamochoduukUkrainaUnia EuropejskaUnited StatesUOKiKUSAutrata prawa jazdyUżywaneużywane autavanVauxhallVia CarpatiaviatollVolkswagenVolkswagen ArteonVolkswagen GolfVolkswagen ID.3Volkswagen ID.4Volkswagen PassatVOLKSWAGEN T-ROCVolkswagen T7Volkswagen TiguanVolkswagen TouaregVolkswagen TransporterVolvoVolvo xc40vwVWVW CaddyVW GolfVW PassatVW PoloWarszawwarszawaWielka BrytaniaWRCWrocławwypadekwypadkizakup autazakup samochoduzatrzymanie prawa jazdyzmiany dla kierowcówаваріїаваріяВаршававикрадене автодорогиДТПелектричне автоЄвробляхиЄвропейський СоюзЄСзаконопроектконтролькордонкоронавірусперевірка на дорогахперевірки на дорогахподаткиполіціяпольсько-український кордонПольщаправила дорожнього рухуправила дорожнього руху в Польщіприкордонникирозмитнення автоСлавомір НовакУкравтодорУкраїнаукраїнціштрафи